Hochschule Vechta, Universität




















































Eckermann, Karl W.




Prof. em. Dr. Karl W. Eckermann
Systematische Theologie
Dogmatik u. Dogmengeschichte

Dominikanerplatz 2
97070 Würzburg
Tel.: 0931/3097-0

Augustinus-Institut der deutschen Augustiner


Publikationen: 

Monographien:  

  • Gottschalk Hollen OESA († 1481). Leben, Werke und Sakramentenlehre. (= Cassiciacum, XXII), Würzburg 1967, XXXVI u. 391 S. [Dissertation] 
  • Der Physikkommentar Hugolins von Orvieto OESA. Ein Beitrag zur Erkenntnislehre des spätmittelalterlichen Augustinismus. (= Spätmittelalter und Reformation, Texte und Untersuchungen, 5), Berlin/New York 1972, XXVI u. 149 S. 
  • Wort und Wirklichkeit. Das Sprachverständnis in der Theologie Gregors von Rimini und sein Weiterwirken in der Augustinerschule. (= Cassiciacum, XXXIII), Würzburg 1978, XXXII u. 338 S. [Habilitationsschrift] 
  • Kreuzweg Jesu Christi als Lebensweg des Christen. Mit Kreuzwegbildern von Josef Baron. Würzburg 1991, 38 S. u. 14 Abb. 
  • [Zusammen mit Achim Krümmel:] Johann Alfons Abert (1840-1905). Ein unbekannter Augustinusübersetzer aus dem 19. Jahrhundert. (= Cassiciacum, XLIII/3), Würzburg 1993, XXXII u. 210 S. mit zahlr. Abb

Editionen (Quellen, Festschriften, Aufsatzsammlungen): 

  • Scientia Augustiniana. Studien über Augustinus, den Augustinismus und den Augustinerorden. Festschrift P. Dr. theol. Dr. phil. Adolar Zumkeller OSA zum 60. Geburtstag, hrsg. von Cornelius Petrus Mayer und Willigis Eckermann. (= Cassiciacum, XXX), Würzburg 1975, LIII u. 750 S. 
  • Opera inedita historiam XXII sessionis Concilii Basiliensis respicientia: Augustini de Roma O.E.S.A. atque Henrici Kalteisen O.P. (= Corpus scriptorum Augustinianorum), Rom 1978, 217 S. 
  • Hugolinus de Urbe veteri OESA, Commentarius in quattuor libros Sententiarum. Tomus primus. (= Cassiciacum, Supplementband VIII), Würzburg 1980, LXI u. 407 S. 
  • Gregorii Ariminensis OESA Lectura super Primum et Secundum Sententiarum, Tom. I: Super Primum Prologus, Dist 1-6 edidit W. Eckermann OSA collaborante M. Schulze. (= Spätmittelalter und Reformation, Texte und Untersuchungen, 6). Berlin/New York 1981, CIII u. 522 S.
  • Hugolinus de Urbe veteri OESA, Commentarius in quattuor libros Sententiarum. Tomus secundus. (= Cassiciacum, Supplementband IX), Würzburg 1984, XIX u. 641 S. 
  • Hugolinus de Urbe veteri OESA, Commentarius in quattuor libros Sententiarum. Tomus tertius. (= Cassiciacum, Supplementband X), Würzburg 1986, XXIV u. 887 S. 
  • Der Mensch und die Natur. Wege und Perspektiven, hrsg. von Willigis Eckermann und Joachim Kuropka. (= Vechtaer Universitätsschriften, 2), Vechta 1986
  • Sakramente. Heilszeichen für das Leben der Welt, hrsg. von Willigis Eckermann, Ralph Sauer, Franz Georg Untergaßmair. (= Vechtaer Universitätsschriften, 3), Cloppenburg 1987 
  • Neubeginn 1945 zwischen Kontinuität und Wandel, hrsg. von Willigis Eckermann und Joachim Kuropka. (= Vechtaer Universitätsschriften, 4), Cloppenburg 1988, 21989
  • Hugolinus de Urbe veteri OESA, Commentarius in quattuor libros Sententiarum. Tomus quartus. (= Cassiciacum, Supplementband XI), Würzburg 1988, XXIII u. 780 S. u. 24 S. Kunstdruckbilder 
  • Oldenburger Profile, hrsg. von Joachim Kuropka und Willigis Eckermann. (= Vechtaer Universitätsschriften, 6), Cloppenburg 1989 
  • Schwerpunkte und Wirkungen des Sentenzenkommentars Hugolins von Orvieto O.E.S.A. (= Cassiciacum, XLII), Würzburg 1990, XI u. 467 S.
  • Hugolin von Orvieto, ein spätmittelalterlicher Augustinertheologe in seiner Zeit, hrsg. von Willigis Eckermann und Bernd Ulrich Hucker. (= Vechtaer Universitätsschriften, 9), Cloppenburg 1992, 260 S. u. 6 Abb. 
  • Dem Evangelium verpflichtet. Perspektiven der Verkündigung in Vergangenheit und Gegenwart, hrsg. von Willigis Eckermann und Karl Josef Lesch. Kevelaer 1992, 261 S. 
  • Erlösung durch Offenbarung oder Erkenntnis? Zum Wiedererwachen der Gnosis, hrsg. von Willigis Eckermann, Ralph Sauer und Franz Georg Untergaßmair. (= Vechtaer Beiträge zur Theologie, 1), Kevelaer 1992, 228 S. 
  • Repertorium annotatum operum et translationum S. Augustini. Lateinische Editionen und deutsche Übersetzungen (1750-1920), hrsg. [u. bearb.] von Willigis Eckermann und Achim Krümmel. (= Cassiciacum, XLIII/1), Würzburg 1992, XXXV u. 552 S. u. 8 Abb.
  • "... und immer wieder das Buch". Jesus Christus - Die Mitte der Offenbarung. Eine Ausstellung zum Jahr der Bibel, [Ausstellungskatalog] hrsg. von Willigis Eckermann, Vechta 1992, 60 S. u. 16 Abb.
  • Das Kreuz - Stein des Anstoßes, hrsg. von Willigis Eckermann, Friedrich Janssen, Ralph Sauer und Franz Georg Untergaßmair. (= Vechtaer Beiträge zur Theologie, Bd. 3), Kevelaer 1996, 147 S.
  • In der Kraft des Heiligen Geistes. Wovon die Kirche lebt, hrsg. von Willigis Eckermann, Friedrich Janssen, Ralph Sauer, Franz Georg Untergaßmair und Karl Josef Lesch. (= Vechtaer Beiträge zur Theologie, Bd. 5), Kevelaer 1998, 148 S. 
  • Simon Fidati de Cassia OESA. De gestis domini salvatoris (cooperantibus F.-B. Stammkötter, V. Riant, C. Finsterhölzl). Volumen primum (= Cassiciacum Supplementband XII), Würzburg 1998, CLXXXII u. 378 S. 
  • Simon Fidati de Cassia OESA. De gestis domini salvatoris (cooperantibus V. Riant, C. Finsterhölzl). Volumen secundum (= Cassiciacum Supplementband XIII), Würzburg 1998, XIV u. 450 S. 

theologische Aufsätze: 

  • Buße ist besser als Ablaß. Ein Brief Gottschalk Hollens O.E.S.A. (+ 1481) an Lubertus Langen Can. Reg., in: Analecta Augustiniana 32 (1969), S. 323-366. 
  • Augustinus Favaroni von Rom und Johannes Wycliff. Der Ansatz ihrer Lehre über die Kirche, in: Scientia Augustiniana, (...) hrsg. von C. P. Mayer/W. Eckermann, Würzburg 1975, S. 323-348. 
  • Zur Hermeneutik theologischer Aussagen. Überlegungen Heinrich Kalteisens OP auf dem Basler Konzil zu Propositionen des Augustinus Favaroni von Rom OESA, in: Augustiniana 25 (1975), S. 24-42. 
  • Die Confessio Augustana in katholischer Sicht, in: Theologie und Glaube 68 (1978), S. 153-167. 
  • Die Aristoteleskritik Luthers. Ihre Bedeutung für seine Theologie, in: Catholica 32 (1978), S. 114-130. 
  • Luthers Kreuzestheologie. Zur Frage nach ihrem Ursprung, in: Catholica 37 (1983), S. 306-322. 
  • Theologie gegen Philosophie? Anfragen an Luther, in: Augustiniana 34 (1984), S. 244-262. 
  • Die Augustinusrezeption bei Franz Xaver Vázques (1703-1785), in: Analecta Augustiniana 49 (1986), S. 155-171.
  • "Die Gnade setzt die Natur voraus". Ein theologisches Axiom im heutigen Kontext, in: Der Mensch und die Natur, (...) hrsg. von W. Eckermann/J. Kuropka, Vechta 1986, S. 25-41. 
  • Christus als Gekreuzigter. Grundzüge einer Kreuzestheologie, in: Zur Sache - Das Kreuz!, hrsg. von Joachim Kuropka, Vechta 1986, S. 254-271. 
  • Einsetzung der Sakramente durch Jesus Christus. Historisches Ereignis oder Ausdruck universalen Heilsangebots?, in: Sakramente, (...) hrsg. von W. Eckermann (u. a.), Cloppenburg 1987, S. 25-43. 
  • Endzeit als Heilszeit. Neuansätze in der katholischen Eschatologie nach 1945?, in: Neubeginn 1945 (...), hrsg. von W. Eckermann/J. Kuropka, Cloppenburg 1988, S. 135-149. 
  • Narrative versus argumentative Theologie? Zur Methodik der Dogmatik, in: Jacob und Wilhelm Grimm. Fachwissenschaftliche und fachdidaktische Beiträge zur Werk- und Wirkungsgeschichte, hrsg. von Wilfried Kürschner und Edgar Papp. (= Vechtaer Universitätsschriften, 5), Cloppenburg 1989, S. 147-160. 
  • Die 'Betrachtungen' Alois Güglers (1782-1827) zu Augustins "De doctrina christiana", in: Signum Pietatis. Festgabe für Cor-nelius Petrus Mayer OSA zum 60. Geburtstag, hrsg. von Adolar Zumkeller. (= Cassiciacum, XL), Würzburg 1989, S. 579-607. 
  • Reform als Abwendung vom Eigenen und Hinwendung zum Gemeinsamen. Die Rezeption der Augustinusregel durch Gottschalk Hollen OESA († 1481), in: Analecta Augustiniana 42 (1989), S. 5-27. 
  • Das Gottesbild in den Anfangskapiteln des ersten Buches der Confessiones Augustins (1,1-6), in: Cor Unum 48 (1990), S. 1-7. 
  • Zwei neuentdeckte theologische Prinzipien Hugolins von Orvieto, in: Schwerpunkte und Wirkungen (...), hrsg. von W. Eckermann, Würzburg 1990, S. 43-83. 
  • Religiöse Bildung als Lebensförderung. Der Themasatz Galater 6,8 im Verständnis Hugolins von Orvieto, in: Schwerpunkte und Wirkungen (...), Würzburg 1990, S. 135-143. 
  • Der lebendige Gott. Zum Zentralbegriff der personalen Theologie Hugolins von Orvieto, in: Schwerpunkte und Wirkungen (...), Würzburg 1990, S. 197-238. 
  • Der Christusbezug der sieben Sakramente nach Hugolin von Orvieto, in: Schwerpunkte und Wirkungen (...), Würzburg 1990, S. 263-270. 
  • Christsein als Auftrag zum Christwerden. Die Bewertung der Taufgnade durch Hugolin von Orvieto, in: Schwerpunkte und Wirkungen (...), Würzburg 1990, S. 271-279. 
  • Heutige Evangelisation und augustinisches Gnadenverständnis, in: Schwerpunkte und Wirkungen (...), Würzburg 1990, S. 281-293. 
  • Reform as conversion. From self to community. Reception of the Augustinian Rule in Gottschalk Hollen, O.E.S.A. (d. 1481), in: Augustinian Heritage 36 (1990), S. 59-81 [engl. Fassung des 1989 ersch. Beitrages]. 
  • Das Volk Gottes in den Dokumenten des II. Vatikanischen Konzils, in: Volk und Bevölkerung, hrsg. von Hermann von Laer. (= Vechtaer Universitätsschriften, 7), Cloppenburg 1992, S. 45-64.
  • Hugolin von Orvieto - Grundlinien seiner Theologie, in: Hugolin von Orvieto (...), hrsg. von W. Eckermann/B. U. Hucker, Cloppenburg 1992, S. 9-20. 
  • Wie eine Lampe auf dem Leuchter. Über den heiligen Augustinus in Augustinuspredigten spätmittelalterlicher Augustiner, in: Dem Evangelium verpflichtet (...), hrsg. von W. Eckermann/K. J. Lesch, Kevelaer 1992, S. 35-51. 
  • Das Dogma von der wahren Gottheit und Menschheit Jesu als Maßstab gegen gnostische Verzerrungen, in: Erlösung durch Offenbarung (...), hrsg. von W. Eckermann/R. Sauer/F. G. Untergaßmair, Kevelaer 1992, S. 107-126.
  • "Jakob habe ich geliebt, Esau aber gehaßt." Zur Logik des Evangeliums, in: Der fragende Mensch vor dem Geheimnis Gottes, hrsg. von M. Saller und K. J. Lesch. (= Vechtaer Beiträge zur Theologie, 2), Kevelaer 1993, S. 50-57. 
  • Verwurzelung und Entwurzelung. Strukturelemente christlicher Anthropologie, in: Zwischen Heimat und Fremde. Aussiedler-Ausländer-Asylanten, hrsg. von Wilfried Kürschner und Hermann von Laer. (= Vechtaer Universitätsschriften, 11), Cloppenburg 1993, S. 37-54. 
  • Augustinus als Theologe. Beobachtungen zu Augustinusdarstellungen Johann Anwanders, in: Cor Unum 52 (1994), S. 34-42.
  • "Wenn ihr nicht werdet wie die Kinder ..." Kindsein als Haltung des Menschen vor Gott, in: Wilfried Lippitz, Edgar Papp (Hrsg.), MenschensKinder im "Internationalen Jahr der Familie 1994" (= Vechtaer Universitätsschriften, Bd. 15), Cloppenburg 1995, S. 141-160. 
  • Mariologische Grundlinien des II. Vaticanums in den Marienpredigten von P. Alfons Abert OSA (1840-1905), in: Analecta Augustiniana 58 (1995) 153-214.
  • "Einer aus der Dreifaltigkeit wurde gekreuzigt". Von der gottmenschlichen zur trinitarischen Sicht des Kreuzes Christi, in: Eckermann, W., Janssen, F., Sauer, R., Untergaßmair, F. G. (Hrsg.), Das Kreuz - Stein des Anstoßes (= Vechtaer Beiträge zur Theologie, Bd. 3), Kevelaer 1996, S. 72-86. 
  • Neuschöpfung durch den Heiligen Geist in den Initiationssakramenten, in: Eckermann, W., Janssen, F., Sauer, R., Untergaßmair, F. G., Lesch, K. J (Hrsg.), In der Kraft des Heiligen Geistes. Wovon die Kirche lebt (= Vechtaer Beiträge zur Theologie, Bd. 5), Kevelaer 1998, S. 91-107. 
  • Komm, Schöpfer Geist. Neuschöpfung durch den Heiligen Geist in den Initiationssakramenten, in: Erneuerung in Kirche und Gesellschaft. Ökumenische Zeitschrift für Glaubenserneuerung und Evangelisierung 80 (1999) 10-12. 

historische Aufsätze: 

  • Eine unveröffentlichte historische Quelle zur Literaturgeschichte der westfälischen Augustiner des Spätmittelalters, in: Analecta Augustiniana 34 (1971), S. 185-238.
  • Neue Dokumente zur Auseinandersetzung zwischen Johann von Staupitz und der sächsischen Reformkongregation, in: Analecta Augustiniana 40 (1977), S.279-296.
  • Entwurf einer augustinischen Studienreform aus der Zeit der Aufklärung, in: Augustiniana 28 (1978), S. 353-372. 
  • Die deutschen Augustiner im 19. Jahrhundert. Von staatlicher und diözesaner Fremdbestimmung zur Selbstbestimmung, in: Cor Unum 37 (1979), S. 3-18.
  • Johannes Schiphower. Augustinertheologe und Chronist der Grafen von Oldenburg. Eine biographische Skizze, in: Oldenburger Profile, hrsg. v. J. Kuropka/W. Eckermann, Cloppenburg 1989, S. 9-34. 
  • Der Recollector des Sentenzenkommentars Hugolins von Orvieto, in: Schwerpunkte und Wirkungen (...), Würzburg 1990, S. 113-119.
  • [Zusammen mit Franz-Bernhard Stammkötter:] Die Rezeption des Simon Fidati von Cascia OESA (+ 1348) im Spiegel der Drucke von "De gestis domini salvatoris" aus den Jahren 1485-1734 , in: Analecta Augustiniana 55 (1992), S. 221-246. 
  • Eine Handzeichnung Johann Anwanders für den Maria-Trost-Altar in der Klosterkirche in Münnerstadt, in: Cor Unum 51 (1993), S. 135-139. 
  • "Dagegen bin ich gegen eine Veröffentlichung". Ablehnung einer Abert-Biographie, in: Cor Unum 52 (1994), S. 66-77. 
  • Die Ordensprovinz als Ordnungs- und Identifikationsfaktor, in: Volker Schulz (Hrsg.), Region und Regionalismus. (= Vechtaer Universitätsschriften, Bd. 12), Cloppenburg 1994, S. 187-202. 
  • Augustiner-Eremiten, in: Dinzelbacher, P., Hogg, J. L. (Hrsg.), Kulturgeschichte der christlichen Orden, Stuttgart 1997, S. 55-66. 
  • Simon Fidati von Cascia OESA († 1348). Europäische Theologie im lateinischen Mittelalter, in: Augustiniana 47 (1997), S. 339-356.
  • Eine Episode aus dem Augustinerkloster Erfurt. Der Klosteraustritt des Johann Lang vom Jahre 1522, in: R. Lazcano (Hrsg.), Conventos Agustinos (Madrid, 20-24 de octubre de 1997). Actas del Congreso, Tomo II (Studia Augustiniana Historica 11), Rom 1998, 833-864.
  • Das lebendige Evangelium. Zur Problematik von Geist und Buchstabe bei Wolfgang Ostermair OESA (ca. 1469-1531), in: Mystik in Geschichte und Gegenwart, Bd. 15, Stuttgart 1998, 233-248. 

Lexikonartikel: 

  • Augustinus Favaroni, in: Theologische Realenzyklopädie, Bd. IV (1979) 739-742.
  • Augustinus Triumphus, in: ebda. 742-744. 
  • Hollen, Gottschalk, in: Die deutsche Literatur des Mittelalters, Verfasserlexikon, Bd. IV (1983) 109-116. 
  • Augustiner, in: Evangelisches Kirchenlexikon, Bd. I (31986) 324-326. 
  • Ehre, in: Lexikon des Mittelalters, Bd. III (1986) 1662 f. 
  • H.[ugolinus] von Orvieto, in: ebda., Bd. V (1990) 180.
  • Hollen, Gottschalk, in: Enzyklopädie des Märchens, Bd. VI (1990) 1196-1201. 
  • Amman (Ammon), Kaspar, in: Lexikon für Theologie und Kirche, Bd. I (31993) 530. 
  • Antonius Rampegolus, in: ebda. 792. 
  • Arnoldi, Bartholomaeus, in: ebda. 1025 f.
  • Augustiner-Eremiten, in: ebda. 1233-1237. 
  • Augustinerschule, in: ebda. 1238-1240.
  • Augustinus von Piemont, in: ebda. 1248 f.
  • Augustinus von Ancona, in: ebda. 1250.
  • Bellelli, Fulgenzi, in: ebda. Bd. II (31994) 191.
  • Berthold Puchhauser v. Regensburg, in: ebda. 292.
  • Berti, Giovanni Lorenzo, in: ebda. 293. 
  • Potentia dei absoluta - ordinata, in: Lexikon des Mittelalters, Bd. VII (1994) 129 f. 
  • Hugolin d'Orvieto, ermite de S. Augustin, in: Dictionnaire d'Histoire et de Géographie ecclésiastiques, Bd. XXV (1994) 163-165. 
  • Dionysius v. Borgo San Sepolcro, in: Lexikon für Theologie und Kirche, Bd. III (31995) 244. 
  • Farvaques, Francois, in: ebda. 1185.
  • Flandini (Fiandino), Ambrogio, in: ebda. 1314. 
  • Geilhoven, Arnold, in: ebda. Bd. IV (31995) 365. 
  • Giorgi, Antonio Agostino, in: ebda. 655. 
  • Gircken, Nikolaus, in: ebda. 657. 
  • Gregor von Rimini, in: ebda. 1025. 
  • Herz. III. Geistesgeschichtlich, in: ebda. Bd. V (31996) 50-51.
  • Hoffmeister, Johannes, in: ebda. 198.
  • Hollen, Gottschalk, in: ebda. 236-237. 
  • Hugolin v. Orvieto, in: ebda. 314. 
  • Jakob Pérez v. Valencia, in: ebda. 732. 
  • Jakobus v. Viterbo, in: ebda. 732. 
  • Wunden Christi, in: Lexikon des Mittelalters, Bd. IX (1998), 350-351.
  • Michael de Massa, in: Lexikon für Theologie und Kirche, Bd. VII (31998), 236.
  • Palermo, Guiseppe, in: ebda. 1294. 
  • Reinhard v. Laudenburg, in: ebda. Bd. VIII (31999), 1009-1010.